Araç Projesi Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.) ve Rehberi
Araç tadilatı, TSE onay süreçleri, AİTM mevzuatı ve ruhsat tescil işlemlerine dair tüm teknik ve yasal detaylar.
1. Araç projesi nedir ve hangi durumlarda çizilmesi zorunludur?
Araç projesi; bir taşıtın fabrikasyon yapısı üzerinde koltuk sökme veya ekleme, karavan dönüşümü, kasa değişimi, engelli tertibatı montajı/sökümü, okul taşıtı iptali, çeki demiri eklenmesi veya motor değişimi gibi teknik değişiklikler yapıldığında çizilen resmi mühendislik evrakıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Araçların İmal, Tadil ve Montajı (AİTM) Hakkında Yönetmelik gereğince, yapılan teknik tadilatların TSE (Türk Standardları Enstitüsü) tarafından onaylanması ve Noter üzerinden ruhsata işlenmesi yasal bir zorunluluktur.
2. Araç projelendirme ve ruhsata tescil süreci adım adım nasıl işler?
Araç projelendirme süreci sıralı olarak şu 4 aşamada tamamlanır:
• 1. Ön İnceleme ve Çizim: Aracın mevcut ruhsatı ve yapılan tadilata ait görseller yetkili makine mühendislerimizce incelenerek TSE 360/SİSNUM portalı üzerinden dijital proje çizilir.
• 2. TSE Onayı ve AKM Kontrolü: Proje TSE inceleme birimine gönderilir. Tadilat türüne göre araç fiziki olarak TSE Araç Kontrol Merkezi’ne (AKM) götürülerek veya dosya üzerinden onaylanır.
• 3. TÜVTÜRK Tadilat Muayenesi: TSE onay belgesi ve proje referans numarası ile TÜVTÜRK’ten “Tadilat Muayenesi” randevusu alınarak araç muayeneden geçirilir.
• 4. Noter Ruhsat Tescili: Onaylı TSE projesi ve TÜVTÜRK muayene belgesi ile herhangi bir Notere başvurularak yeni teknik bilgilerin yer aldığı tescil belgesi (ruhsat) teslim alınır.
3. Araç projesi hazırlatmak için hangi belgeler gereklidir?
Proje çizimi için temel gerekli belgeler şunlardır:
• Aracın mevcut Tescil Belgesi (Ruhsat aslı veya net taranmış görseli)
• Araç üzerinde yapılan tadilatı net gösteren detaylı iç ve dış fotoğraflar
• Tadilatta kullanılan parçalara ait montaj faturası, CE belgesi veya E/e belgelendirme dökümanları (Çeki demiri, koltuk, engelli aparatı, hidrolik lift vb. aksamlar için)
• Araç sahibinin T.C. Kimlik Numarası (şirket araçları için vergi levhası ve imza sirküleri).
4. Hangi tür araç tadilatları için proje çizilmesi zorunludur?
Projeye tabi olan başlıca teknik tadilatlar şunlardır:
• Karavan Dönüşümü: N1/N2 panelvan veya minibüs/otobüslerin M1 Moto-Karavana dönüştürülmesi.
• Koltuk Değişiklikleri: Araçlarda koltuk sökümü veya koltuk ilavesi projeleri.
• Kasa ve Gövde Tadilatları: Açık kasa, kapalı kasa, tenteli kasa, frigo soğutuculu kasa, damperli kasa ve meşrubat kasası değişimleri.
• Mekanik ve Ekipman Tadilatları: Çeki demiri (römork takma tertibatı) montajı, engelli sürücü/yolcu tertibatı eklenmesi veya çıkarılması, hidrolik lift (fiklift) eklenmesi, motor değişimi, direksiyon uyarlamaları ve okul taşıtı dönüşümü/iptali.
5. Koltuk söküm projelerinde dikkat edilmesi gereken kritik kurallar nelerdir?
Koltuk söküm projelerinde en önemli mevzuat kuralı; fabrika çıkışlı tümleşik (birleşik) yapıdaki ikili veya üçlü koltukların kesinlikle kesilemeyeceği, bölünemeyeceği veya tekli koltuğa çevrilemeyeceğidir. Sökülecek koltukların şasi bağlama noktalarından bütün olarak çıkarılması gerekir. Ayrıca araçta kalan koltukların emniyet kemerlerinin ve kemer bağlantı noktalarının AİTM standartlarına eksiksiz uyması şarttır.
6. TSE Onaylı proje alındıktan sonra ruhsata işletme süresi ne kadardır?
TSE tarafından onaylanan projeler sistem üzerinde geçerlilik süresine sahiptir. Hak kaybı, gecikme zammı veya muayene iptalleri yaşamamak adına onaylanan TSE projesi sonrası en geç 1 ay (30 gün) içerisinde TÜVTÜRK tadilat muayenesi randevusunun alınması ve muayene sonrasında Noter tescil işleminin tamamlanması tavsiye edilir. Aksi takdirde onay süresi geçebilir ve cezai işlem uygulanabilir.
7. Projesiz veya tadilatı ruhsata işlenmemiş araç kullanmanın cezası nedir?
Tadilat yapıldığı halde projelendirilip ruhsata tescil edilmeyen araçlarla trafiğe çıkmak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca idari para cezası ve sürücü belgesine ceza puanı uygulanmasına neden olur. Trafik denetimlerinde araç eksiklik giderilinceye kadar trafikten men edilebilir. Ayrıca periyodik TÜVTÜRK muayenelerinde araç “Ağır Kusur” alarak muayeneden kalır ve olası kazalarda kasko/sigorta poliçeleri tazminat ödemelerini reddedebilir.
8. Karavan projesi sonrasında araç muayenesi kaç yılda bir yapılır?
Moto-karavan dönüşüm projesi tamamlandıktan sonra araç ruhsatta “M1 SA Özel Amaçlı Moto-Karavan” sınıfına geçmektedir. Mevzuat uygulamaları gereği karavan tescilli M1 sınıfı özel amaçlı taşıtların periyodik TÜVTÜRK araç muayeneleri her yıl düzenli olarak yaptırılmaktadır.
9. Araç projesini her makine mühendisi çizebilir mi?
Hayır. Araç projesi çizebilmek için Makine Mühendisleri Odası tarafından verilen Araçların İmal, Tadil ve Montajı (AİTM) Yetkili Mühendis Belgesi’ne sahip olunması ve Türk Standardları Enstitüsü (TSE) portalında kayıtlı yetkili mühendis olunması şarttır. aracprojeofisi bünyesindeki mühendislerimiz TSE tam yetkili araç proje uzmanlarıdır.
10. Araç projelendirme maliyetleri ve ücretleri neye göre belirlenir?
Araç projelendirme toplam maliyeti 3 temel kalemden oluşur:
• Mühendislik proje çizim ve hesaplama ücreti
• Resmi TSE sistem onay ve AKM inceleme harcı (TSE tarafından belirlenen yıllık resmi tarife)
• TÜVTÜRK tadilat muayenesi ve Noter ruhsat yenileme harçları.
Tadilatın türüne (karavan, çeki demiri, koltuk sökümü, kasa vb.) ve hesaplama detaylarına göre maliyetler değiştiğinden en net fiyat bilgisi araç ruhsatı üzerinden verilmektedir.
11. Çeki demiri montajı sonrasında proje çizimi ve ruhsat tescili nasıl yapılır?
Araca takılan çeki demirinin (römork bağlantı elemanı) e-belgeli (Tip Onaylı) olması şarttır. Montaj yetkili serviste yapıldıktan sonra e-belgeli çeki demiri etiketi, montaj faturası ve araç ruhsatı ile yetkili mühendisimizce TSE projesi çizilir. TSE onayının ardından araç TÜVTÜRK tadilat muayenesine sokulur ve Noterde “Çeki Demirli” olarak ruhsata tescil edilir.
12. Okul taşıtı iptal projesi nedir ve dur lambası sökümü sonrasında ne yapılmalıdır?
Okul servisliği kullanım süresi dolan veya hususi/personel servisine dönüştürülecek araçlarda Okul Taşıtı iptal projesi çizilmesi zorunludur. Araç üzerindeki “DUR” lambası ve “OKUL TAŞITI” yazısı söküldükten sonra proje çizilip TSE onayı alınır. Ruhsattaki “Okul Taşıtı” şerhi kaldırılmadan yapılan muayenelerde araç “Ağır Kusur” alır.
13. Engelli araç aparatı montajı veya sökümünde proje süreci nasıl yürütülür?
Engelli bireylerin kullanımına uygun özel tertibat (gaz/fren el kumandası, sol pedal vb.) montajında veya tertibatın sökülüp aracın standart hale getirilmesinde AİTM mevzuatına uygun montaj/söküm projesi çizilir. Proje onaylandıktan sonra araç muayene ve Noter tescil süreçleri tamamlanarak ruhsata işlenir.
14. Motor değişimi projelerinde aranacak kriterler nelerdir?
Motor değişiminde takılacak yeni motorun faturalı, gümrük belgeli veya hurdaya ayrılmış bir araçtan resmi satışlı olması gerekir. Takılacak motor orijinal motorla birebir aynı tip ve hacimde ise sınırlı tadilat projesi çizilir. Farklı tip veya güçte motor takılması durumunda ise yakıt, emisyon ve fren test uygunluk belgelendirmeleri ve AİTM motor değişim projesi şarttır.
15. İthal araç tescili veya kamu kurum satışlı araçlarda Karayolu Uygunluk Belgesi gerekli midir?
Evet. Bedelsiz/teşvikli ithal edilen araçlar ile TASİŞ, TSK veya EGM gibi kamu kurum ve kuruluşlarından satışı yapılan araçların Türkiye’de tescil edilip ruhsat çıkarılabilmesi için yetkili mühendislerce hazırlanan TSE onaylı Karayolu Uygunluk Belgesi (Münferit Uygunluk) alınması zorunludur.